Gemlik forum sitesine hoş geldiniz

Kaliteli Film-Oyun-Program
 
AnasayfaTakvimSSSAramaÜye ListesiKullanıcı GruplarıKayıt OlGiriş yap
Yeni Başlık Gönder   Cevap GönderPaylaş | 
 

 Sıvıların ve Gazların Basıncı İletme Özellikleri

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek 
YazarMesaj
Administrator



Mesaj Sayısı: 3
Kayıt tarihi: 02/01/10
Yaş: 18
Nerden: Gemlik/Bursa

MesajKonu: Sıvıların ve Gazların Basıncı İletme Özellikleri   Salı Ocak 05, 2010 2:58 pm

B A S I N Ç

Bir kumsalda yada karda sivri topuklu ayakkabı ile yürümek neden zordur ? Çivi ve rabdiyelerin başının geniş yapılmasının nedenini hiç düşündünüz mü?
Yeryüzünde bulunan bütün maddeler ağırlıkları nedeniyle bulundukları yüzeye bir kuvvet uygular.Bir otomobil yere değen dört tekerleğinin
kapladığı yüzeye,ağırlığı sebebiyle bir kuvvet uygular. Bu kuvvet dört tekerlek arasında eşit olarak paylaşılır. Birim alana( yüzeye ) dik olarak etki eden kuvvete BASINÇ denir,tüm yüzeye etki eden kuvvete ise BASINÇ KUVVETİ denir.
Basınç,cisimler üzerinde,kuvvetin yaptığı bütün hareketleri etkileri (parçalama,sıkıştırma,itme,çarpma,esneme,yarılma gibi)gösterir. Yani basınç,
cisimlerin hareket etmesini ,şekil ve biçim değiştirmesini sağlar.

Örneğin;bir yelkenli,rüzgarın esmesiyle hareket eder. Balta ve kama ile odun kolayca yarılabilir .Taş,üzerinde bulunduğu toprağa , Tahta kutu üstüne bırakıldığı yastığa, Deniz hem çevresindeki karalara, hemde içindeki bütün cisimlere,Atmosfer dünyaya ve dünya üzerindeki her şeye bir kuvvet uygular.


Bunların hepsi birer basınca örnektir. Bu şekillerde de görüldüğü gibi taşla toprağa,baltala oduna,elimizle rabdiyeye,her birisine teker teker kuvvet uygularız. Sanayide kullanılan presler basınçla çalışır. Mobilya parçalarının bağlantı yerlerinin tutturulmasında, kömür tozlarının blok haline getirilmesinde basınçtan yararlanılmaktadır.


Pamuk ,saman,kağıt ve ot gibi maddelerin hacimlerinin küçültülerek Balya haline getirilmesinde basınçtan yararlanılır. Ayrıca otobüs, kamyon, gibi
Araçları kaldırmak için kullanılan sistemler( kriko,fork- lift gibi) basınç ile çalışır. Kompresörler,tulumbalar,hidrolik fren sistemleri basıncın etkilerinden
Yararlanılarak yapılır.

BASINÇ BİRİMLERİ VE BASINÇ


Basınç birimlerini örnek vererek açıklayalım. Kum üzerine dikine koyulan tuğlanın, yatık şekilde koyduğumuz tuğladan daha derin iz bıraktığını anlayabiliriz. Tuğla sayısı arttıkça ,tuğlanın kum üzerine bıraktığı izin daha derin olduğunu anlayabiliriz. Bu durum,bizi şu sonuca götürür; Kuvvet sabit iken basınç ile yüzey arasında ters orantılı bir ilişki vardır. Yüzey sabit tutulup kuvvet artırıldığında yüzeye yapılan basınçta artar.
Bir cisim üzerine uygulanan kuvvet arttıkça ,basınçta artar. Yani basınç, kuvvet ile doğru orantılıdır. Buna karşın uygulama alanı büyüdükçe basınç azaldığına göre, basınç uygulama alanı( YÜZEY) ile ters orantılıdır.
BASINÇ ,birim yüzeye etki eden kuvvettir. Basınç P ,alan (yüzey) A , kuvvet
F ile gösterilirse;
Basınç=Kuvvet/Alan P=F/A olur.





Basınç birimi kuvvet ve yüzey birimine bağlıdır. SI birim sistemine göre kuvvet birimi Newton (N) ,yüzey birimi metrekare (m2) olarak alınırsa
,basınç birimi N / m2 olur.
1 m2’lik yüzeye dik olarak etki eden bir newtonluk kuvvetin yaptı-ğı basınca bir PASCAL denir. Pascal, Pa ile gösterilir.
1N /1m2 =1Pa ‘dır.
Günlük yaşantımızda sıkça kullanılan basınç birimlerinden biride atmosferdir.
Havanın bir ağırlığı vardır. Hava, ağırlığından dolayı Dünya üzerinde bulunan her şeye bir basınç uygular. Uygulanan bu basınca atmosfer basıncı denir . Atmosfer basıncı deniz seviyesinden olan yüksekliğe ,sıcaklığa ve hava akımlarına göre değişebilir.
Deniz seciyesinde 1m2’lik yüzeye 101300 N’luk bir kuvvet uygulayan basınca 1 atmosfer denir. Kısaca atm. İle gösterilir.
1atm=101300N / m2 yaklaşık 100000 N/m2’dir. Öyleyse;
1atm yaklaşık 105 N/m2 =105 Pa’dır.
1 Pa yaklaşık 0.00001 atm=10 –5atm yazılabilir.
1cm2’lik bir yüzey üzerine 1dyn’lik bir kuvvetin yaptığı basınca ,
1dyn/cm2 yada kısaca 1bari denir. Bilim alanında kullanılan basınç birimi,BARİ’dir.
Bari ,küçük birim olduğundan, bunun yerine meteorolojide, hava raporlarını açıklamak için bar ve milibar birimleri kullanılır. Yaklaşık 76cmHg’nin
tabanına yaptığı basınca 1 bar denir.
1 atm=760 mmHG = 1 Bar = 105 Pa
1kpa =1000 Pa
1 bar =1013 milibar yakl. 1000 milibar.

1- KATILARIN BASINCI

Katı cisimler ağırlıklarından dolayı üzerinde durdukları yüzeye basınç Uygularlar. Taban alanı S , ağırlığı G olan bir katı cismin üzerinde durduğu yü-
-zeye uyguladığı basınç; P = G / S ile bulunur.
Maddelerin moleküllerden oluştuğunu ve bu moleküllerin gelişigüzel Hareketler yaptıklarını biliyoruz. Katı halde moleküller,birbirine yakındır ve birbirlerine daha sıkı sıkıya bağlıdır. Bu nedenle ,katı cisimler, biçimlerini ve Hacimlerini korur.
Katı cisimler basıncı, yer çekimi doğrultusuna dik olan yatay düzlemde hissedilir. Yan yüzeyler eğik ise yer çekiminden dolayı basıncın etkisinde
kalır.
Katı maddelere uygulanan basınç kuvvetinin, kuvvet doğrultusunda iletildiği sonucuna varırız.



KATI CİSİMLER BASINCI NASIL İLETİR ?

Katı cisimler,oturdukları tabanları üzerine ağırlıklarından dolayı bir basınç uygularlar. Basınç ile yüzey ters orantılı olduğundan cismin taban alanı
büyük olursa , basınç azalır. Bu yüzden kayak takarak karda gezmeyi kolaylaştırırız. Katı cisimler üzerlerine uygulanan basınç kuvvetini aynı yönde ,aynı değerde iletirler. Yüzeyin değişik olduğu yerde basınç değişir. Örneğin; çivinin tepesi geniş ,ucu sivridir. Tepeye uygulanan kuvvet ucada aynen gider.
Fakat ucunun yüzeyi küçük olduğundan basınç büyük olur ve çivi kolayca girer.
NOT; Katı cisimlerin basıncı bulunurken;cismin ağırlığı(newton olarak) oturma yüzeyine (m2 olarak) bölünür. Basınç birimi Pascal’dır.
ÖRNEK 1 : Yanda görülen prizma L yüzeyi
üzerinde oturduğunda basıncı PL, K yüzeyi
üzerinde oturduğunda PK’dır.PL /PK oranı kaçtır.



2- SIVILARIN BASINCI

Bir kapta bulunan sıvı ,ağırlığı nedeniyle bulunduğu kabın her noktasına basınç uygular.
1:SIVI BASINCI
Yandaki kapta bulunan sıvının kabın tabanına veya herhangi bir noktasına yaptığı basınç;




A) Derinlikle doğru orantılıdır.Derine inildikçe basınç artar. A noktasındaki sıvı basıncı ,B noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.
B) Sıvının özkütlesi ile doğru orantılıdır. Buna göre kaptaki sıvının kabın herhangi bir noktasına yaptığı basınç;
P=h . d ifadesi ile bulunur. Bu bağıntıda;
P: basınç
h: noktanın sıvının açık yüzeyine olan uzaklığı
d : kaptaki sıvının özkütlesidir.

2 ) SIVI BASINÇ KUVVETİ

Yandaki kapta bulunan sıvının kabın tabanına
uyguladığı basınç kuvveti ;
a) Derinlikle doğru orantılıdır.
b) Sıvının özkütlesi ile doğru orantılıdır.
c) Kabın taban alanı ile doğru orantılıdır.



Buna göre; kaptaki sıvının kabın tabanına uyguladığı sıvı basınç kuvveti;
F=h.d . S ifadesi ile bulunur.
Bu bağıntıda;
F= sıvı basınç kuvveti
h= kaptaki sıvının yüksekliği
d= kaptaki sıvının özkütlesidir.

SIVILAR BASINCI NASIL İLETİR ?

Bir cam kap içersine sıvı doldurduğumuzu düşünelim. Ağzını bir mantarla kapatarak mantarı kuvvetle bastırırsak şişe kırılabilir.Veya lastik balonu su ile dolduralım , bir tarafına bastırınca balon içindeki su diğer taraflara doğru gider. Yani sıvıların bir etkiyi iletmesi,katılardan farklıdır. Sıvıya bir noktada etkiyen basınç,sıvı tarafından yalnız kuvvetin doğrultusunda değil,kabın her noktasına aynen iletilir. Buna PASKAL PRENSİBİ denir.
Sıvılar basınç kuvvetinin değerini değiştirirler. Yüzeyin büyük olduğu yerde basınç kuvveti de büyük olur.


PASKAL PRENSİBİ

Kapalı kaplardaki sıvıların birim yüzeylerine yapılan basınç, sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.
Bu prensip sıvıların basınç altında çok az sıkışmasından yararlanarak
Pascal tarafından bulunmuştur.
Pascal prensibinin günlük hayatta uygulamaları su cenderesi,yıkama yağlama sistemleri ,hidrolik frenler,damperli arabaların hidrolik sistemleri,
hidrolik frenler,emme tulumba,bileşik kaplar vs. ‘dir



BİLEŞİK KAPLAR :

Bileşik kapların genişlikleri farklı da olsa sıvıların basınçları birbirine eşittir.





SU CENDERESİ :

Sıvılar pratikte sıkıştırılamayacağından bir tarafına yapılan basıncı Her tarafa aynen iletir . yüzey büyürse , bu yüzeye gelen basınç kuvveti büyür. Bu prensipten yararlanılarak su cenderesi yapılmıştır.
Su cenderesinde biri dar diğeri geniş olan iki silindir ve bunları alttan birleştirmek içinde ince bir boru kullanılır. Bileşik kap esasına dayanır .
Bir silindire su veya sıvı doldurulunca diğer silindirde de su yükselir ve her iki silindirde aynı yükseklikte dururlar.
Su cenderesi ve buna benzer düzeneklerde küçük silindirin pistonundan kuvvet uygularsak büyük silindirin pistonundan daha büyük kuvvet alınır.
Eğer işlemi tersine yaparsak küçük kuvvet alırız.
Bunun için, küçük silindirden kuvvet verilmeli , büyük silindirden alınmalıdır. Su cenderesinde küçük silindir ne kadar ( kesit küçük ) olursa ,geniş silindirden o kadar büyük kuvvet alınır . Silindirin kesiti küçüldükçe kuvvet uygulaması güçleşeceğinden (zorlaşacağından ) bir kaldıraç yardımıyla kuvvet uygulanır.
Benzin istasyonlarında , arabaların bakımı için kullanılan düzenekler su cenderesi esasına dayanır.

SIVI İÇİNDE BİR NOKTADAKİ BASINÇ NELERE BAĞLIDIR ?

Aşağıdaki U borusuna renkli sıvı koyalım. A ve B seviyeleri önce Aynıdır. U borusunun A ucuna bir lastik boru ve borunun ucundaki huninin
Ağzına da bir lastik zar bağlayalım. Boyalı su A kolunda alçalır .B kolunda yükselir. Huniyi biraz daha bastırdığımızda A ve B deki seviye farkı daha da artar. Bunun sebebi suyun zara yaptığı basınçtır. Derinliklere inildikçe sıvı basıncı artar. Bu defada kaba su yerine başka sıvı koyalım. Huniyi aynı ( h )


HİDROLİK PRESLER :

Yandaki şekildeki,sıvıların ,küçük bir Kuvvetten, daha büyük kuvvetler,elde etmede nasıl kullanıldığını göstermektedir. Bu araçlara Hidrolik presler denir.
Küçük pistona aşağı yukarı,aşağı doğru Uygulanan kuvvet, sıvıda basınç oluşturur Sıvı tarafından her doğrultuda iletilen basınç Büyük pistonun, yukarı doğru büyük bir kuvvetle itilmesine neden olur.
Şekildeki gibi Pascal Yasasının uygulandığı hidrolik pres şeması verilmiştir. Alanı A1 olan küçük pistona F1 ;kuvveti uygulandığında
P1 = F1/A1 kadar bir basınç oluşur. Bu basınç sıvı tarafından ,alanı A2 olan büyük pistona iletilir. Büyük piston F2 =P2 . A2 kuvvetiyle yukarı doğru itilir. F2 kuvveti F1 kuvvetinden büyüktür. Sistemde sıvı basıncı eşit olduğundan;
P1 = P2
F1/A1 =F2/A2 yada F1/F2 = A1/A2 bağıntısı yazılabilir.

Hidrolik presler hurda metalleri sıkıştırmada ,hidrolik frenlerde ,sıvılı barometrelerde , manometrelerde , iş makinelerinde ,dişçi koltuklarında kullanılır.
Pascal Yasasının uygulama alanları olarak su cenderesi,hidrolik fren, Pres ve krikolar, basınç ölçmeye yarayan sıvılı barometre ve manometreler,otomobil tamirlerinde otomobilleri kaldırmak için kullanılan krikolar,dişçi koltukları örnek gösterilebilir.

GAZLARIN BASINCI

Sıvılar ağırlıkları yüzünden, kendileriyle temas haliyle olan yüzeyler üzerine hidrostatik basınç adı verilen bir basınç yapar. Bu basıncın büyüklüğü
P = h .d .g bağıntısından hesaplanır. Sıvılar gibi ağırlıkları olan gazlarda bulundukları kabın çeperlerine bir basınç uygular . Gazlar sıvılardan,farklı olarak sıkıştırılabilme özelliğine sahiptir.Bu nedenle değişik amaçlarla evlerimizde,hastanelerde ,fabrikalarda ,iş yerlerinde basınca dayanıklı çelik kaplar içersinde muhafaza edilirler. Örneğin; karbondioksit ,azot,oksijen ,neon gazı yüksek basınç altında , sıvı halde çelik tüplere doldurulur. Karbondioksit
yangın söndürücüsü olarak , oksijen hastanelerde suni solunumda ,neon gazı havası boşaltılmış lambalarda kullanılır. Yine mutfaklarda yakıt olarak kullandığımız doğal gaz ve likit gazda çelik tüplerde ,basınç altında muhafaza edilir. Çeşitli taşıtların tekerleri içinde sıkıştırılmış hava bulunur.




Gazlar da ağırlıklara sahip olduklarından basınç yaparlar. İçinde yaşadığımız atmosfer ( açık hava ) büyük bir basınç yapar. Fakat biz bu basıncı hissetmeyiz. Zira, dıştan yapılan bu basıncı içimize çektiğimiz gene aynı gaz (hava )basıncı ile dengeleriz. Dıştaki basıncın azalması (yükseklere çıkıldıkça ) içimizdeki basıncı fazlalaştıracağından damar çatlamaları ve kanamalar sonucu ölümler olabilir.
Gazların basıncını ölçmeye yarayan aletlere Manometre denir. Manometreler kapalı yerlerdeki gazların basıncını ölçmek için kullanılır. Manometreleri iki bölümde inceleyebiliriz.
1- Açık manometreler
2- Kapalı manometreler

1- AÇIK HAVA BASINCI VE ÖLÇÜLMESİ

Dünyanın çevresinde hava katmanı bulunur. Bu hava katmanının kalınlığı 10000 km kadardır. Bu hava katmanına Atmosfer denir .
Atmosfer ,çoğu azot ve oksijenden oluşan bir gaz karışımıdır. Havanın hacimce %21’i oksijen, %78’i azottur. Havanın geri kalan kısmı neon,argon,gibi
Soy gazlar ile karbondioksit ve su buharından oluşur. Havanın özellikleri her yerinde aynı değildir. Havanın yoğunluğu yer kabuğuna yakın yerlerde fazladır. Yükseklere çıkıldıkça yoğunluk azalır. Havanın yaklaşık %50’si deniz yüzeyi ile 600m yükseklikte bulunur.
Hava dünyayı bir örtü ile çevreler. Biz, bu kalın hava katmanının altında yaşamaktayız.
Ağzı kağıt parçası ile kapatılmış su dolu bardak ters çevrildiğinde içindeki suyun akmadığını görürüz. Bunun nedeni ,kağıdı aşağıdan yukarıya doğru iten ve suyun basıncından büyük olması gereken açık hava basıncıdır.
Açık hava temas ettiği yüzeylere basınç yapar. 1654’te Almanya’da Magdeburg ağızları birbirine gelecek şekilde tutulmuş iki küçük metal yarım kürenin içindeki havayı ,bir hava boşaltma tulumbası ile boşalttı. Küreleri birbirinden ayırmaya 16 atın gücü yetmedi. Su gibi hava da basıncı her doğrultuda iletir.

AÇIK HAVA BASINCININ ÖLÇÜLMESİ::

Televizyonlarda,gazetelerde, (alçak basınç) ve (yüksek basınç) alanlarını gösteren haritalar görmüşsünüzdür. Hava tahmininde ,hava basıncını dengeleyen sıvı sütununun yüksekliği ölçülür. Hava basıncı yaklaşık 10m yüksekliğindeki suyun basıncına eşittir.






Deniz seviyesinde hava basıncı yaklaşık 76 cmhg’dir.

Üstteki şekilde yukarıya doğru çıkıldıkça basıncın değişimi gösterilmiştir. Bu basınçlar dağcılar,pilotlar tarafından metal barometre kullanılarak ölçülmüştür. Yağmurlu yada karlı bir günde hava basıncı, kuru bir güne göre ,daha düşüktür.
Barometre;açık hava basıncını ölçen araçlara Barometre denir.
Civalı barometre ;Toriçelli deneyinde kullanılan cam boru ,civa çanağı ve cıvadan oluşan araçtır.
Altimetre ;Açık hava basıncı yükseklikle değişir. Hassas bir metal barometre açık hava basıncı yanında yüksekliği de ölçebilir. Altimetre yüksekliği ölçer.
Metal barometre ;kutunun üzerine tutturulmuş ibre,hava basıncının kutuyu içe doğru itmesiyle hareket ederek basıncı gösterir. Lastik pompalar; lastik pompalar açık hava basıncının etkisiyle çalışır.

TORİÇELLİ DENEYİ :
Normal şartlarda (0 C0 ve denizden yükseklik sıfır ) bir ucu kapalı 1m uzunlunda cam boruyu civa ile doldurarak ters çevirip civa ile dolu çanağa batırıyor. Civanın çanağa tamamen boşalmamasının nedeni açık hava basıncının borudaki basıncı dengelemesidir. Buna göre civa yüksekliği borunun genişliği ile ilgili değildir.




B-) KAPALI KAPLARDAKİ GAZLARIN BASINCI

Gazlar konuldukları kabın şeklini alır ve hacmini doldurur. Gazlar, Sıkıştırabilme özelliğinden yararlanılarak basınç altında çok küçük hacimlere
sığdırılabilir.
Gaz molekülleri her yönde serbestçe hareket eder. Kapalı bir kabın içinde bulunan gaz molekülleri ,birbirlerine ve kabın iç yüzeylerine çarpar.
Basınç altında saklanan gazlar kullanılırken, depo edilen kaptan ihtiyaca göre kontrollü alınır.
Kapalı kaplardaki gazların basıncı ,gazın hacmini azaltarak yada arttırarak değiştirebilir.
Hareketli pistonla kapatılmış hava dolu silindir şeklinde bir kap düşünelim. Pistonu ittiğimizde silindir içindeki hava moleküllerinin sayısı değişmez; ama moleküller daha küçük bir hacme sıkıştırılır. Moleküller kabın iç yüzeylerine daha seyrek çarpar ve yaptıkları basınç azalır.
Kapalı kaplardaki gazların basıncı gaz ısıtılarak veya soğutularak değiştirilebilir. Gazların basıncını ölçmek için manometreler kullanılır. Kapalı uçlu manometre ,içinde bir miktar civa olan, bir ucu kapalı , U şeklinde bir tüptür.Manometreye bağlı gaz kabında basınç arttığında, civa,diğer kolda yükselir.
Açık uçlu manometrede gaz basıncının belirlenmesi biraz daha farklıdır. Bu amaçla açık manometre uca etki eden hava basıncı (Po) , barometreden okunur. Kapalı kaplardaki gaz basıncı;
a) Sıcaklık ve hacim sabit ise ,molekül sayısı ile doğru orantılıdır.
b) Sıcaklık ve molekül sayısı sabit ise , hacim ile basınç ters orantılıdır.
c) Basınç sıcaklık ile doğru orantılıdır

Yukarıdaki üç özellik bir arada değerlendirilirse ;
P . V = N . R . T olur.
P= Basınç
N= Molekül sayısı
T= Sıcaklık
V= Hacim
R= Gaz sabiti

1. BOYLE – MARİOTLE KANUNU





Kapalı kaplardaki gazların sıcaklıkları sabit tutulmak şartı ile her durum
İçin hacimleriyle basınçlarının çarpımı sabittir.
t0 = Sıcaklık
P= Basınç
N= Molekül sayısı
V= Hacim

P1 .V1 = P2 . V2 = P3 . V3 =............................= Pn . Vn = sabit

• Kapalı kaplardaki gazların sıcaklıkları sabit kalmak şartıyla hacimleriyle basınçları ters orantılıdır.



2 ) CHARLES KANUNU :



3 . GAY – LUSSAC KANUNU






ÖRNEK soru ;5



Şekildeki manometrenin
ucu kapalıdır .Buna göre kaptaki
sıvının basıncı kaç grf/cm2 olur ?
( d civa = 13,6 grf /cm3 tür)

ÇÖZÜM :
Pciva= 20 cm h =20 cm
d civa= 13,6 grf /cm 3

Borunun ucu kapalı olduğu için gazın basıncı
civanın basıncına eşittir . .......
Pgaz = P civa
Pgaz = h civa . d civa CİVA
Pgaz = 20 . 13,6
Pgaz = 272 grf /cm 2 olur.

HACİM -- BASINÇ İLİŞKİSİ

Sıcaklık sabit kalmak koşuluyla herhangi bir gazın hacmi ile basıncı arasındaki ilişki plastik bir enjektörle anlaşılır. Enjektörün ucu baş parmakla kapatılarak piston ileriye doğru itilir .Hacim küçüldükçe içerideki havanın basıncı artar . Sabit sıcaklıkta hacim ile basınç arasındaki ilişkiyi biliyoruz.
Boyle-Maritto Yasasına göre , kapalı kaptaki bir gazın sıcaklığı sabit tutulduğunda , hacmi ile basıncının çarpımı sabittir .

P . V = sabit P1 . V1 = P2 .V2

Bir gazın sıcaklığı sabit tutularak hacmi değiştirildiğinde ,gazın ilk durumdaki hacim – basınç çarpımı , ikinci durumdaki hacim – basınç çarpımına eşittir.
Sayfa başına dön Aşağa gitmek
Kullanıcı profilini gör
 

Sıvıların ve Gazların Basıncı İletme Özellikleri

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön 
1 sayfadaki 1 sayfası

Bu forumun müsaadesi var:Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
Gemlik forum sitesine hoş geldiniz ::  :: -
Yeni Başlık Gönder   Cevap Gönder